De vraag naar structureel, gepland onderhoud en de noodzaak daarvan groeit gestaag bij beheerders van kerkgebouwen. Hoewel een aanzienlijk deel van de begroting naar de instandhouding van de kerk gaat, zijn steeds meer kerkrentmeesters zich ervan bewust dat planmatig onderhoud op termijn veel goedkoper is dan restauraties als gevolg van matig onderhoud. De ontmoetingsdag VBMK 2008 was een goed moment om meer beheerders hiervan bewust te maken

Een monumentale kerk betreedt men veelal vanaf straatniveau, de bezoeker zal al snel omhoog kijken, vooral bij een indrukwekkende gotische kerk. Het hoog opgaande muurwerk, de specifieke lichtinval door de glas-in-loodramen en de gewelven zijn zeer imposant. Wat de bezoeker vaak niet ziet, is het onderhoud dat nodig is voor de instandhouding en de uitstraling van de kerk. Dat de bezoeker dit niet ziet is gunstig: een viering, lezing of concert geef je niet in een door lekkages ontsierde kerkzaal. Het onderhoud van de in het zicht liggende elementen heeft vaak de voorkeur boven de vaak niet zichtbare bouwkundige onderdelen.

Bij onderhoud aan een kerk wordt vaak een hoge prioriteit gegeven aan de zichtbare delen en aan de buitengevel. Zij bepalen namelijk de uitstraling. Wat vaak niet, of verkeerd begrepen wordt, is dat hiermee een verkeerde verdeling van de financiën ontstaat. Immers, functionele elementen als goten, waterlijsten, dakbedekking etc. zijn van essentieel belang voor een goede conditie van het kerkgebouw in zijn geheel. Als lekkages zichtbaar worden, loopt het schadebedrag snel op. In veel gevallen leidt een verkeerde prioriteitstelling bij het onderhoud tot een verhoging van de oorspronkelijke begroting.

Meerjarenonderhoudsplan
Om een beter inzicht te krijgen in de bouwkundige staat van een monumentale kerk en het planmatig onderhoud, waarbij alle elementen aan bod komen, kunnen beheerders van kerken een meerjarenonderhoudsplan laten opstellen. Bij een onderhoudsplan hoort een kostenraming die inzicht geeft in de kosten voor het toekomstige jaarlijkse onderhoud. Door te werken met een onderhoudsplan worden de werkzaamheden meestal beter op elkaar afgestemd en vallen de totale kosten over meerdere jaren vaak een stuk lager uit. Hiermee wordt het onderhoudsproces overzichtelijk en kunnen onaangename verrassingen worden voorkomen.

Bouwkundige inspectie
Voor het opstellen van een meerjarenonderhoudsplan is een bouwkundige inspectie door specialisten noodzakelijk. Ervaren inspecteurs brengen alle in de kerk aanwezige elementen in kaart en onderzoeken het gebouw op (bouwkundige) gebreken. Deze elementen en gebreken worden verwerkt in een rapportage, een bouwkundig inspectierapport. Ten opzichte van een regulier monumentenwachtrapport verschilt deze rapportage in het in kaart brengen van kwantitatieve gegevens van de gebreken en een eerste kostenraming. Aan de hand van het bouwkundig inspectierapport kan een meerjarenonderhoudsplanning gemaakt worden. In een geautomatiseerd systeem wordt vervolgens een koppeling gemaakt tussen de planning en de onderhoudskosten. Zodoende ontstaat een gedegen meerjarenonderhoudsplan waarbij de beheerder weet wat, waar en wanneer gedaan moet worden en wat daarvan de kosten zullen zijn.
Vervolgens is het van belang dat de uitvoering van de werkzaamheden nauwkeurig begeleid wordt. Specialisten houden toezicht op aannemers die op plaatsen werken waar opdrachtgevers niet of nauwelijks bij kunnen komen.
Naast een praktisch overzicht, is een meerjarenonderhoudsplan een essentieel onderdeel van een Instandhoudingsplan, dat het aanvragen van een subsidie in het kader van het BRIM mogelijk maakt. Ook voor het aanvragen van bijvoorbeeld leningen bij het Nationaal Restauratiefonds en van belastingaftrek (Bureau Monumentenpanden) is een meerjarenbegroting een vereiste.

Conserf – Monumenten Adviesbureau www.conserf.nl