Hoe komt het dat je in de ene kerk rustig wordt en in de andere kerk niet? Sommige ruimten hebben ‘het’, meer dan de ruimte alleen. Sacraliteit.

Sommige kerken maken een bijzondere indruk doordat ze in een andere tijd gebouwd zijn. Protestantse kerken zijn anders dan katholieke kerken, maar het bijzondere vind je in elke denominatie. Historische kerken waren van oudsher georiënteerd op de as van oost naar west omdat daar de zon opkomt en ondergaat. Vroeger richtte we ons in gebed naar het oosten omdat vandaar de toekomst wordt verwacht die ooit zal leiden tot een tijdloze, duurzame wereld. De zon is elk seizoen anders en elk moment beïnvloedt de zoninval de sfeer in de kerk. Dit schept een bijzondere verbinding tussen nu en straks, hier en daar, tussen binnen en buiten.

De sacrale ruimte is een afgezonderde ruimte waar men Gods aanwezigheid hoopt te beleven in de zondagse liturgie en op belangrijke levensmomenten. Daardoor wordt de ruimte gevuld met herinneringen. Steeds opnieuw. Ook daardoor krijgt de kerkruimte sacraliteit. Mijn vak betreft de kerkinrichting voor de gemeenschap die liturgie viert. Over de sacraliteit die daarbij kan ontstaan wil ik vertellen. Een ruimte die goed is ingericht heeft evenwichtige aandacht voor spiritualiteit. Dan doet dat iets met ons. Onze zintuigen merken, harmonie in vorm, kleur, klank, licht, en klimaat. Daarin herkennen we kwaliteit en schoonheid, Dat draagt bij tot innerlijke balans en rust, tot overweging en de verbinding met het geestelijke.

Vroeger werden kerken volgens een vast patroon ingericht. Vele eeuwen is daar weinig aan veranderd. Er veranderde immers ook weinig in het vieren van de liturgie. Onze wereld is complexer en de omgang met elkaar is minder hiërarchisch. De eredienst is minder autoritair en gelovigen vieren nu samen liturgie. De traditioneel ingerichte kerken lenen zich minder voor die veranderde geloofsbeleving.
Bijvoorbeeld; de doop, verkondiging, en tafelgebed hebben hun eigen ritueel. Ik geef ze daarom ook een eigen plek. Gebaren bewegingen, en woorden raken zo verbonden met het meubel, de plek en de ruimte. De betekenis van een sacrament krijgt een plek en dat geeft een duidelijk brandpunt voor aandacht. De kerkruimte spreekt daardoor voor zich.
Multifunctionele ruimten missen dat bijzondere. Door liturgische meubels weg te zetten, schuiven we ook met de brandpunten en de bijzondere waarde daarvan wijkt dan voor het gewone. Anders is het met een flexibel interieur. Als dat is ingericht voor het juiste aantal bezoekers dan zit de kerk eerder vol en begint de eredienst anders. Bij te veel zitplaatsen lijkt het alsof veel mensen niet gekomen zijn.

In historische kerkinterieurs zijn liturgische aanpassingen vaak noodzakelijk. Door liturgische duidelijkheid te creëren kan ook iets toegevoegd worden aan sacraliteit. Ik voel me mede verantwoordelijk voor die zorgvuldige aanpassingen. Dat is in mijn werk de hoofdlijn.

Pim van Dijk Designs is een bureau voor de inrichting van kerken.

www.pimvandijkdesigns.nl