Het verschil tussen horen en verstaan

Veel monumentale (kerk)gebouwen zijn nog volop in gebruik. Gelukkig niet alleen als museum waar bezoekers zich kunnen verwonderen over de kunst van het bouwen, schilderen, beeldhouwen en houtsnijden maar ook nog voor het gebruiksdoel waarvoor ze ooit zijn gebouwd: de kerkdienst. De liturgie van de kerkdienst kenmerkt zich door kerkmuziek en gesproken woord. De bijzondere akoestiek met veel natuurlijke galm van een monumentale kerk leent zich prima voor muziek. Een koor, gemeentezang en orgelspel klinken prachtig. De extra galm die de akoestiek van een dergelijk kerkgebouw met zich mee brengt is ideaal voor de beleving van muziek. Maar hoe mooi ook voor muziek, voor het verstaanbaar maken van spraak zijn deze akoestische omstandigheden juist bijzonder ongunstig. Overigens worden monumentale kerkgebouwen naast kerkdiensten ook steeds vaker gebruikt voor andere bijeenkomsten waarin gesproken woord een centrale functie heeft.

Voor een optimale spraakverstaanbaarheid worden dus behoorlijk wat eisen gesteld aan de geluidsinstallatie. Omdat iedere ruimte unieke akoestische omstandigheden heeft, is er geen standaardoplossing. De indeling en de afmetingen van de kerkzaal, de gebruikte materialen (hard of zacht) maar ook de bezettingsgraad (hoe meer bezoekers hoe meer demping) beïnvloeden de akoestiek. Om een zo hoog mogelijke spraakverstaanbaarheid te creëren, geldt een aantal basisregels bij het ontwerpen van de geluidsinstallatie:

• Reflecties dienen zoveel mogelijk vermeden te worden: Dit kan door ‘overbodig’ geluid te voorkomen. Door sterke bundeling van het geluid met behulp van speciale luidsprekers met richtwerking worden reflecties in de gewelven/ plafond en vloer maximaal voorkomen. Ook terugkaatsend geluid via een achterwand wordt als hinderlijk ervaren. Door de sterke richtwerking van de gebruikte luidsprekers blijft ook het aantal beperkt en dus ook de bijdrage aan reflecties (iedere luidspreker is namelijk ook weer een extra bron van reflecties!). Het voorkomen van hinderlijke reflecties heeft dus alles te maken met het type, aantal en de positie van de luidspreker. Goed functionerende analoge en digitale richtluidsprekers zijn essentieel.
• Een goede inregeling van de installatie op de akoestiek. Lage tonen laten zich slecht richten door luidsprekers en dragen vooral bij aan hinderlijke nagalm. Veel microfoons en mixerapparatuur hebben een speciaal spraakfilter waarmee lage tonen worden afgekapt. Apparatuur met alleen een basistoonregeling voldoet in de meeste gevallen niet! Maar ook geavanceerde apparatuur kan door weinig ervaring verkeerd zijn afgesteld waardoor het resultaat nog tegen kan vallen.
• Gebruik apparatuur met automatische functies en zo min mogelijk knoppen. In kerken wordt veel gewerkt met vrijwilligers en verschillende gebruikers. Een verkeerd gebruik of afstelling van de apparatuur is het meest voorkomende probleem! In de loop der jaren is er veel speciale apparatuur ontwikkeld voor gebruik in kerkgebouwen. Bij de ontwikkeling van deze kerkspecifieke apparatuur wordt er steeds gestreefd naar een optimale synthese van verstaanbaarheid, gebruiksgemak, (kerk)specifieke functies en prijs.
• In grotere ruimtes moet ook rekening worden gehouden met vertraging. Galm ontstaat ook door het waarnemen van geluid dat met kleine looptijdverschillen bij het oor aankomt. In veel situaties wordt hier onterecht helemaal geen rekening mee gehouden!

Uiteraard is hier nog veel meer over te zeggen zoals het gebruik van goede spraakmicroons, de ringleiding voor slechthorenden maar natuurlijk ook de manier waarop gesproken wordt.

Als het gaat om spraakverstaanbaarheid zijn kerken (terecht) zeer kritisch! Het is misschien het minst opvallende onderdeel van de kerk maar als het geluid niet goed is, blijven de mensen thuis!

Een gespecialiseerd bedrijf staat garant voor een tevreden resultaat. Overweegt u de aanschaf van een geschikte geluidinstallatie in uw (monumentale) kerkgebouw? Vraag naar ervaring en referenties in vergelijkbare kerkgebouwen en ga er eens luisteren! Geen situatie is hetzelfde. Of het nu gaat om de relatief kleine Nicolaïkerk in Appingedam of de grote Nicolaïkerk in Utrecht of de Grote Kerk in Naarden, iedere situatie is toch weer een nieuwe unieke uitdaging. Kijkt u ook eens naast alle pracht van deze monumentale kerkgebouwen naar de wijze waarop de geluidsinstallatie is aangebracht. Of nog beter: horen is geloven!

Schaap Sound – Professionele Mediatechniek in kerken

www.schaapsound.nl