 | 4e Erfgoeddag, 13 oktober Maassilo in Rotterdam Zuid |
Het Erfgoedhuis ZH organiseert 13 oktober de vierde provinciale Erfgoeddag voor gemeenten, erfgoedorganisaties, professionals en vrijwilligers.
Het thema van de Erfgoeddag 2011 is “Nieuw leven voor monumenten, herbestemming van ons culturele erfgoed”, en behandelt de praktijk, de problemen en de oplossingen die spelen bij het toekennen van een nieuwe functie aan een bestaand gebouw.
De locatie: een schitterende herbestemd monument: De Maassilo in Rotterdam.
Wie op 13 oktober komt kan in één dag veel onderwerpen ‘meepikken’, collega’s ontmoeten, netwerken, nieuwe ideeën opdoen!
All in prijs voor deze dag incl. ontvangst, lezingen, presentaties, lunch en borrel: € 50,-
Meer informatie en aanmelden: www.erfgoeddag.nl
| Jaarrede 2010 voorzitter VBMK |
Download hier de jaarrede 2010 voorzitter VBMK
| Jaarthemadag VBMK 21 oktober Dominicuskerk Utrecht |
Noteer deze datum in uw agenda!
De ledenvergadering met aansluitend de excursie zal dit jaar plaatsvinden op vrijdag 21 oktober 2011. In het jaar van de herbestemming wil de VBMK u graag laten kennismaken van enkele voorbeelden van geslaagde herbestemmingen van religieus erfgoed.
Het definitieve programma is op dit moment nog niet bekend.
| 2e regiobijeenkomst VBMK op 6 juli in Appingedam |
Presentaties
Regio bijeenkomst VBMK Nicolaïkerk Appingedam
Gerard van Hasselt, bestuurslid VBMK
Overheid en kerkgebouw-reorganisatie
Gerard Koster, VNG
Nicolaïkerk Appingedam
Carrousel van Appingedam de rol van de gemeente
Gemeente Appingedam
| Nudge Holy Warming officieel van start |
In een steenkoude Sint Bavo Kathedraal in Haarlem kwamen op 7 april zo’n 80 geïnteresseerden van diverse pluimage bij elkaar. Eén ding hadden zij met elkaar gemeen: de komende tijd gaan zij werken aan een innovatieve oplossing om de kerk op een duurzame manier te verwarmen.
Lees verder >>>
| Presentatie Rapport Kerken kostbaar Kwetsbaar Kansrijk |
Op 22 februari werd in de Zuidervermaning te Westzaan het rapport Kerken Kostbaar Kwetsbaar Kansrijk aangeboden aan de gedeputeerde Sascha Baggerman. De Zuidervermaning is de eerste kerk van de SOHK. De stichting bezit inmiddels negen monumentale kerkgebouwen in Noord-Holland, nl. in Westzaan, Beets, Oosthuizen, Kwadijk, Oudendijk, Beverwijk, Jisp, Schermerhorn en Haringhuizen.
Het rapport bevat een concreet stappenplan voor kerkbeheerders die worstelen met de vraag van afstoting, herbestemming of nevengebruik. Verder aanbevelingen richting gemeenten, provincie en rijk.
U kunt het rapport bestellen bij het bureau van de SOHK, sohk@erfgoedhuis-zh.nl
Gedeputeerde Sascha Baggerman heeft het rapport in ontvangst genomen
| Persbericht Rapport Kerken kostbaar Kwetsbaar Kansrijk |
Lees hier het persbericht Rapport Kerken kostbaar Kwetsbaar Kansrijk
| Oprichting Platform Religieus Erfgoed Zuid-Holland |
Het platform is een samenwerkingsverband van verschillende (provinciale en landelijke) partijen die hun kennis over het religieus erfgoed bundelen en gezamenlijk activiteiten in Zuid-Holland gaan organiseren. Doel is bij te dragen aan het behoud en de beleving van religieus erfgoed.
Tijdens zijn presentatie lanceerde Andries Ponsteen de website www.religieuserfgoedzh.nl.
Het is de bedoeling dat de website de activiteiten van het Platform ondersteunt. Het Erfgoedhuis levert de faciliteiten voor Platform en website.
Andries Ponsteen deed een oproep aan de aanwezigen om meer samen op te trekken, zeker wanneer het Provinciaal Themajaar 2012 om Religieus Erfgoed zal draaien. De bijeenkomst was mede voorbereid door het PSMA van het Erfgoedhuis.
www.religieuserfgoedzh.nl
| Oprichting Stichting Herontwikkeling Religieus Erfgoed |
Noord-Brabant, Utrecht en Zeeland steunen Initiatief Religieus Erfgoed
Hoevelaken, 9 september 2010
De provincies Noord-Brabant, Utrecht en Zeeland steunen de oprichting van een organisatie voor Behoud en Herbestemming van Religieus Erfgoed met een financiële bijdrage van ieder € 12.500,-. Deze nieuwe organisatie gaat eigenaren en gebruikers van kerkelijke gebouwen ondersteunen met kennis, ontwikkelcapaciteit en financiering bij het vinden van neven- en herbestemmingen. Voor zover nodig en noodzakelijk zal ook aankoop en beheer van de gebouwen tot de mogelijkheden behoren. De initiatiefnemer, Stichting Jaar van het Religieus Erfgoed, maakt dit bekend tijdens de Open Monumentendag 2010.
De drie provincies vormen hiermee de kopgroep op weg naar een landelijke dekking. Andere provincies (waaronder Gelderland) overwegen zich eveneens aan te sluiten. Het initiatief is een vervolg op het Jaar van het Religieus Erfgoed 2008, dat in geheel Nederland weerklank heeft gevonden. Het initiatief wordt mede gedragen door het Nationaal Restauratiefonds, BOEi en Fondsenbeheer Nederland.
Prof. Theo Schuyt, voorzitter van de Stuurgroep die het initiatief vormgeeft, is bijzonder verheugd met de steun van de provincies. "Met deze middelen kunnen wij concreet aan de slag met een inventarisatie van 12 projecten in de deelnemende provincies. Hieruit selecteren we 3 startprojecten. Voor deze projecten maken wij een haalbaar plan en zoeken wij de financiering." Komend najaar willen de initiatiefnemers de organisatie formeel oprichten.
De eerste projecten voor her- of nevenbestemming worden op korte termijn door de provincies voorgedragen. De keuze voor de drie startprojecten wordt gemaakt op basis van een analyse van urgentie, haalbaarheid, bouwkundige staat, herbestemmingsmogelijkheden en lokaal draagvlak.
| Project ontwikkeling Handreiking roerend religieus erfgoed |
Door de sterke secularisatie in Nederland worden steeds meer kerken en kloosters gedwongen hun deuren te sluiten. Veel kerkgebouwen verliezen hierdoor hun oorspronkelijke functie. Maar niet alleen kerkgebouwen worden bedreigd, ook de vaak rijke collecties die zich in deze kerken bevinden lopen het risico ‘dakloos’ te worden. Om te voorkomen dat waardevolle religieuze voorwerpen voor Nederland verloren gaan, heeft Museum Catharijneconvent in samenwerking met de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) het initiatief genomen tot het Project Roerend Religieus Erfgoed in Nederland. Een initiatief dat aansluit bij het Jaar van het Religieus Erfgoed (2008) en waarvoor het Ministerie van OCW een subsidie heeft toegekend.
Intensieve samenwerking
Naar schatting kunnen tienduizenden objecten op termijn niet langer in hun oorspronkelijke kerkelijke omgeving functioneren. Natuurlijk worden bij een fusie de meest belangrijke (liturgische) voorwerpen meegenomen naar de fusiekerk, maar steeds meer objecten zullen overbodig zijn. Deze kunnen niet allemaal worden bewaard en er moeten dus keuzes gemaakt worden: wat bewaren we, en wat niet?. Om weloverwogen keuzes te kunnen maken ontwikkelt Museum Catharijneconvent, het museum voor de christelijke kunst en cultuur in Nederland, samen met de SKKN en diverse partners een Waarderingskader voor het Roerend Religieus Erfgoed en een Leidraad Afstoting Religieuze Objecten (LARO). De SKKN is een vanzelfsprekende partner omdat het al meer dan dertig jaar het kunst- en cultuurbezit van kerken en kloosters vastlegt. Ook het aandeel van kerkelijk Nederland is groot: vertegenwoordigers van de Rooms-katholieke Kerk, de Protestantse Kerk in Nederland, verschillende protestantse kerkgemeenten en de Oud-Katholieke Kerk van Nederland dragen bij aan de totstandkoming van het Waarderingskader en de LARO. Ook medewerkers van Instituut Collectie Nederland, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Erfgoed Nederland, Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven, Radboud Universiteit en verschillende musea met een religieuze (deel)collectie zijn intensief betrokken.
Waarderingskader
In het Waarderingskader worden verschillende criteria geformuleerd waarmee de culturele betekenis van een voorwerp of een ensemble kan worden vastgesteld. De religieuze context maakt dat het om een speciale groep voorwerpen gaat. Vanwege het liturgische, sacrale of devotionele karakter is het van belang om niet alleen de cultuur- of kunsthistorische waarde door een erfgoedspecialist te laten bepalen, maar om ook de actuele betekenis voor de gelovige mee te wegen. Bovendien wordt een praktisch hanteerbare wegingsmethodiek ontwikkeld die een zorgvuldige selectie vergemakkelijkt.
LARO
In de LARO worden procedures met betrekking tot het herbestemmen en afstoten van religieuze objecten vastgelegd. Hierbij moet worden gedacht aan schenkingen aan bijvoorbeeld musea of buitenlandse kerken, verkoop, of – in het uiterste geval – vernietiging. In dergelijke gevallen zijn zorgvuldige procedures noodzakelijk. Deze procedures zullen aansluiten bij de kerkjuridische en kerkordelijke reglementen van de diverse kerkgenootschappen.
Overige initiatieven
Naast bovenstaande handreikingen wordt ook de fysieke staat van het kerkelijk erfgoed onderzocht. Er wordt informatie uitgewisseld met buitenlandse instituten die gelijksoortige initiatieven ontplooien. De stand van zaken met betrekking tot het roerend erfgoed bij overige religies wordt in kaart gebracht en er wordt een praktische, informatieve website ontwikkeld. In april 2011 zal in Museum Catharijneconvent een afsluitend symposium worden georganiseerd.
Marc de Beyer
Projectleider Roerend Religieus Erfgoed in Nederland
m.debeyer@catharijneconvent.nl
| Symposium Voorbij het object. Authenticiteit, performativiteit, publiek en community |
Op 10 september 2010 werd door prins Willem-Alexander in de Laurenskerk de permanente expositie ‘Een monument vol verhalen’ geopend. De kapellen van de Rotterdamse Laurenskerk zijn nieuw ingericht op basis van hun oude bestemming. Ontwerpburo kossman.dejong heeft eigentijdse media, kunst en design ingezet om het verhaal van de geschiedenis, gebruik en beleving van de in 1940 geheel uitgebrande kerk te presenteren aan een breed publiek. Het is een historisch verhaal dat maatschappelijke en religieuze vragen niet uit de weg gaat, want de Laurenskerk is geen museum, maar een monument vol verhalen.
Kan de ervaring van het verleden worden opgewekt door niet-authentieke voorwerpen in een grootdeels eigentijdse context? Is authenticiteit een voorwaarde voor de historische ervaring of een belemmering? De beleving van een gedeeld heden en verleden schept verbondenheid en daarmee identiteit voor individuen en gemeenschappen. Welke soorten erfgoed en erfgoedpresentaties dragen daaraan bij?
De onderzoeksgroep ‘Community Museums Past & Present’ van de Erasmus Universiteit Rotterdam, Faculteit der historische en kunstwetenschappen, bestaande uit prof. dr. Marlite Halbertsma, prof. dr. Paul van de Laar (tevens Historisch Museum Rotterdam), dr. Hélène Verreyke en Dorus Hoebink MA, houdt zich sinds 2009 bezig met onderzoek naar de relatie tussen gemeenschappen, erfgoed en erfgoedinstellingen. Dit onderzoek wordt bekostigd door het VSB-fonds, in samenwerking met NWO.
Op 11 november 2010 zullen genoemde onderzoekers, Frank Migchielsen (directeur Stichting Grote- of Sint Laurenskerk), Herman Kossmann, Robert van der Linde en Kathelijne Eisses (kossman.dejong), dr. Marinke Steenhuis (Steenhuis stedenbouw/landschap), prof. dr. Marieke Kuipers (Rijksdienst Cultureel Erfgoed, TU Delft) over bovenstaande thema’s van gedachten wisselen oog in oog met de nieuwe inrichting van de kerk.
Het symposium staat open voor iedereen die in de erfgoedsector werkzaam is en/of de sector een warm hart toedraagt.
Programma:
09.30-10.30 inloop, koffie, bezichtiging tentoonstelling
10.30-10.45 welkomstwoord door Frank Migchielsen
10.45-11.45 overwegingen en achtergronden bij de vormgeving en realisatie van de expositie, Herman Kossmann, Robert van der Linde en Kathelijne Eisses. Discussie
11.45-12.45 ‘Closereading van een monument vol verhalen. De Laurenskerk en haar gemeenschappen’, Dorus Hoebink en Hélène Verreyke. Discussie
12.45-14.00 lunch, bezichtiging tentoonstelling
14.00-15.00 ‘Verhaal en monument: restauratie, authenticiteit en functionaliteit van de Laurenskerk’, door Marinke Steenhuis en Marieke Kuipers. Discussie
15.00-15.15 thee
15.15-15.30 ‘Van “Een monument met toekomst” tot “Een monument vol verhalen”’, Marlite Halbertsma
15.30-16.00 slotdiscussie
16.00-17.00 borrel
Dagvoorzitter: Paul van de Laar
Plaats: Laurenskerk Rotterdam
Tijd: 11 november 2010, 09.30-17.00
Kosten: 25 euro, inclusief lunch. Leden Nederlandse Museumvereniging: 15 euro. Betaling bij de ingang van de kerk.
Aanmelding (tot uiterlijk 4 november) en informatie: Marlite Halbertsma, halbertsma@fhk.eur.nl, 010-4082444
| Noord-Brabant, Utrecht en Zeeland steunen Initiatief Religieus Erfgoed |
Hoevelaken, 9 september 2010
De provincies Noord-Brabant, Utrecht en Zeeland steunen de oprichting van een organisatie voor Behoud en Herbestemming van Religieus Erfgoed met een financiële bijdrage van € 12.500 elk. Deze nieuwe organisatie gaat eigenaren en gebruikers van kerkelijke gebouwen ondersteunen met kennis, ontwikkelcapaciteit en financiering bij het vinden van neven- en herbestemmingen. Voor zover nodig en noodzakelijk zal ook aankoop en beheer van de gebouwen tot de mogelijkheden behoren. De initiatiefnemer, Stichting Jaar van het Religieus Erfgoed, maakt dit bekend tijdens de Open Monumentendag 2010.
De drie provincies vormen hiermee de kopgroep op weg naar een landelijke dekking. Andere provincies (waaronder Gelderland) overwegen zich eveneens aan te sluiten. Het initiatief is een vervolg op het Jaar van het Religieus Erfgoed 2008, dat in geheel Nederland weerklank heeft gevonden. Het initiatief wordt mede gedragen door het Nationaal Restauratiefonds, BOEi en Fondsenbeheer Nederland. Prof. Theo Schuyt, voorzitter van de Stuurgroep die het initiatief vormgeeft, is bijzonder verheugd met de steun van de provincies. "Met deze middelen kunnen wij concreet aan de slag met een inventarisatie van 12 projecten in de deelnemende provincies, waaruit 3 startprojecten worden geselecteerd. Voor deze projecten maken wij een haalbaar plan en zoeken wij de financiering." Komend najaar willen de initiatiefnemers de organisatie formeel hebben opgericht.
De eerste projecten voor her- of nevenbestemming worden op korte termijn door de provincies voorgedragen. De keuze voor de drie startprojecten wordt gemaakt op basis van een analyse van urgentie, haalbaarheid, bouwkundige staat, herbestemmingsmogelijkheden en lokaal draagvlak.
Nadere informatie voor de pers: Ab Welgraven, telefoon 06-53328899, of Roelof Balk, telefoon 06-53250026, of per email op info@fondsenbeheer.nl .
www.restauratiefonds.nl, www.boei.nl, www.fondsenbeheer.nl
| Voorzitter VBMK wijst op het belang van de rol van de gemeente op symposium in Breda |
Breda, 10 juni 2010
Symposium VBMK/Stichting Grote Kerk Breda
Mr M. Zonnevylle, voorzitter
Burgemeester, Heer Van der Hoeven, Dames en Heren,
In het beleidsplan 2007- 2016 heeft de VBMK voor 4 duidelijke doelstellingen gekozen:
-bevordering meervoudig gebruik religieuze gebouwen in Nederland;
-professionalisering meervoudig kerkbeheer;
-belangenbehartiging en
-vergroting belangstelling voor kerkgebouwen en hun inventaris als cultureel erfgoed.
Ons bestuur wil daar op verschillende manieren uitvoering aan geven.
Heel belangrijk is dat wij enkele jaren geleden zijn begonnen met regionale bijeenkomsten met en voor onze leden.
Niet alleen om als bestuur nog meer in contact te komen met onze leden, maar ook om het onderlinge contact te verstevigen.
Dit symposium is mede een onderdeel van deze regionale bijeenkomsten
In het kader van onze doelstellingen was ook het jaar 2008 van belang.
Een belangrijk moment was voor mij toch, in het kader van het jaar van het Religieus Erfgoed – 2008--, de Handreiking Religieus Erfgoed. Natuurlijk voor onze leden, maar ook voor alle gemeentebesturen.
Gemeentebesturen, dat was en is daarom zo belangrijk, omdat wij er ook mee wilden bereiken dat er (veel) meer aandacht van hen moest komen voor kerkelijke/ religieuze gebouwen.
Immers, het gaat meestal om grotere—monumentale—gebouwen, die van grote invloed ( kunnen ) zijn op hun omgeving. Wat betekent het huidige gebruik of toekomstige (mede-) gebruik van een kerkelijk gebouw voor de omgeving?
Gisteren het bericht uit Leeuwarden, dat de Protestantse kerk daar, nu 4 kerkgebouwen gaat sluiten. Dat betekent heel veel voor de kerkelijke samenleving. Wat gaat er met deze gebouwen gebeuren/
Maar ook, welke faciliteiten voor de omgeving vallen evt. weg, zoals bijv. zaalverhuur voor (niet- kerkelijke) buurt- en verenigingswerk?
Wat kan dat weer voor vragen aan de gemeente opleveren?
We leven in een dynamische samenleving.
Hoe dynamisch blijkt een lokale samenleving ineens als de vertrouwde kerk in de buurt, wijk of dorp dicht gaat. Velen van ons hebben de explosie van dynamiek van velen ervaren±
Hun kerk/ toren moet blijven, het beeld van hun wijk moet in stand blijven.
Op dat soort momenten is er sprake van een kerkelijke gemeenschap, een leefgemeenschap rond de kerk en een gemeentebestuur.
Soms valt je dan op dat in de beslotenheid van de kerkelijke gemeenschap al lang een worsteling aan de gang is, hoe verder te gaan. De omgeving, de buren, realiseert zich dat niet en het gemeentebestuur heeft zich eigenlijk nooit met kerkelijke gebouwen beziggehouden. Tenzij het een onderdeel betreft van ruimtelijke plannen of er sprake is van een rijks- of gemeentelijk monument.
Eigenlijk is iedereen overvallen.
Maar het kan ook anders gaan. Een kerkelijke gemeenschap wilgraag meer andere activiteiten in de kerk organiseren, om daarmee de exploitatie gezond te houden. Op veel plaatsen gebeurt dit.
Nu en dan een concert, je zult er weinigen over horen.
Maar gaat er meer gebeuren, vergaderingen, recepties, wat dan.?
Aanpassingen, verkeersoverlast, lawaaioverlast, milieuvergunningen en brandweervoorschriften.
De buurt is in last!
Mijn wens is dat in ieder geval onze leden zich voortdurend openstellen voor de “ buren” van de kerk. Zo blijven de buren op de hoogte van de ontwikkelingen in en rond de kerk ( misschien gaan ze zich ook in daden meer betrokken voelen).
Op het VNG-congres in Utrecht in 2007, was er een congresonderdeel met als onderwerp: “Kunst en cultuur in lege kerkgebouwen: sociale magneet in wijk en dorp”,
Overigens was dit het drukst bezochte congresonderdeel!
Voor mij was dat toen al een bevestiging dat onze kerkgebouwen nog steeds “in het midden” staan. Veel gemeentebestuurders bleken daarna geïnspireerd te zijn na te gaan denken over “hun” kerkgebouwen. Maar, het bleek ook dat men zich in veel gevallen geen raad wist met bijv. alle door de verschillende kerkgenootschappen af te sloten, gebouwen. Het was in ieder geval duidelijk dat het wenselijk wordt geacht dat gemeentebesturen, voorzover zij dat nog niet doen, zouden moeten inventariseren, welke kerkelijke gebouwen er in de gemeente zijn en wat daarvan de toekomstverwachting is.
Dan is het waarschijnlijk eerder mogelijk andere bestemmingen te vinden of gepast medegebruik mogelijk te maken, zonder dat er meteen al sprake behoeft te zijn van gemeentelijke financiering. En: elk gebouw dat blijft staan, is een bijdrage aan de sociale cohesie en herkenbaarheid van een wijk of buurt.
Mijn wens is ook dat gemeentebesturen zich blijven/ nog meer ( gaan) bezighouden met hun kerken. Natuurlijk niet als het gaat om de religieuze aspecten, maar des temeer als het gaat om het functioneren van het gebouw en het nevengebruik daarvan.
Het zal duidelijk zijn dat Religieus erfgoed een gezamenlijke verantwoordelijkheid is.
Het moge duidelijk zijn dat U --onze leden- zeer betrokken bent bij de aan u toevertrouwde kerkelijke gebouwen, hoe ze ook gebruikt worden.
Deze grote en directe betrokkenheid van onze leden stimuleert ons bestuur om bijv. de belangenbehartiging, nog meer invulling te geven.
Aandacht voor belangenbehartiging heeft er immers toe geleid dat in het laatste “Regeerakkoord” extra geld is uitgetrokken voor ( religieuze) monumenten. Verder zijn de ontwikkelingen met de BRIM-subsidies bepaald niet negatief.
Nieuw kabinet, nieuwe kansen!
Ik sprak al over de Handreiking Religieus Erfgoed.
Kortgeleden ben ik getroffen door een artikel in Trouw( 22 april 2010)
Aartsbisdom Utrecht vindt dat RK-kerken niet langer gebruikt mogen worden voor andere doeleinden dan de eredienst.
Breuk met regels uit 2004, waarin kerken ook buiten de eredienst een plaats van ontmoeting (met God) kunnen zijn.
Ik vraag mij dan af welke kopzorgen de betrokken lokale kerkbestuurders er nu bij krijgen?
Maar ook: wat als de exploitatie niet meer rond te krijgen is?
Wat als de kerk gesloten moet worden, ook i.v.m. een kleiner geworden kerkelijke gemeenschap?
Is het dan inderdaad alleen nog maar afbreken ( monumentenstatus)?
Of toont een gebouw met een kerkelijk- en multifunctioneel gebruik of desnoods voor geheel ander gebruik aangepast, niet op een geheel andere en passende manier de aanwezigheid van de kerk, in de laatste decennia of zelfs langer?
Mijn eerste woorden gingen over de doelstellingen van de VBMK.
Ons bestuur—en u heeft dat ook kunnen lezen in onze Nieuwsbrieven en eigenlijk ook in ons Jaarboek 2009, wil zich ook verantwoordelijk voelen voor de toekomst van kerken, die gesloten gaan worden.
Wij willen met een werkgroep over deze problematiek verder denken.
Als kerken/kerkelijke gebouwen hun functie verliezen, is het ook zaak aandacht te hebben voor het soms zeer karakteristieke, en bij de kerk passende, soms voor de desbetreffende kerk speciaal ontworpen interieur en gebruiksvoorwerpen.
In onze laatste Nieuwsbrieven en Jaarboek hebben we daarvoor aandacht gevraagd. In dit verband wil ik onze contacten met de Stichting Kerkelijk Kunstbezit Nederland als waardevol bestempelen.
Met samenwerking kun je soms nog veel meer bereiken. Vandaar dat wij met andere verenigingen/instellingen, die bij het JRE 2008 waren betrokken, verder denken over de mogelijke opzet van een Kenniscentrum voor Religieus Erfgoed.
Als VBMK voelen wij het als een uitdrukkelijke verantwoordelijkheid om daar voortdurend –met u—over na te denken.
En: om aandacht van de samenleving te vragen voor de ( veelzijdige functie van) kerkgebouwen in ons midden.
Zo willen wij bereiken dat wij met velen, binnen en buiten de kerk, rondom de kerk of verderaf, gezamenlijk een gedeeld beeld krijgen.
| Jubileumboek Van Hoogevest Architecten |
Bouwen op historie, 100 jaar Van Hoogevest Architecten
Het Rijksmuseum in Amsterdam, het raadhuis van Hilversum, de Utrechtse binnenstadskerken, de Utrechtse Rijksmunt en de Sint Servaasbasiliek in Maastricht zijn stuk voor stuk gerestaureerd en gerenoveerd door Van Hoogevest Architecten (VHA) uit Amersfoort. Dit bureau vertegenwoordigt drie generaties architecten en bestond in april 2009 100 jaar. Door VHA zijn in de loop der tijd diverse kerken ontworpen, gerestaureerd en herbestemd.
Ter gelegenheid hiervan verscheen een prachtig geïllustreerd jubileumboek Bouwen op historie. Het boek geeft een overzicht van zowel de restauratie- als nieuwbouwprojecten en de bureaugeschiedenis van VHA. Daarnaast zijn specialisten gevraagd in te gaan op specifieke onderwerpen die in het oeuvre van het bureau een belangrijke rol spelen. Een eeuw samenwerking tussen architect en kunstenaar, de ontwikkeling van monumentenzorg, herbestemming van monumenten, de volk- en villabouw. Bouwen op historie geeft een overzicht van honderd jaar architectuurgeschiedenis. Het boek is samengesteld en geredigeerd door Carien de Boer-van Hoogevest van bureau voor architectuurhistorieKariatiden, onderdeel van VHA.
SUN, 2009, ISBN 978 90 8506 698 9, 304 pagina’s, Prijs € 39,50.
www.vanhoogevest.nl / www.sunarchitecture.nl
| Jubileumboek Stichting Oude Groninger Kerken |
Jarige Stichting Oude Groninger Kerken
Jubileumboek Ooit gebouwd voor altijd
Ooit gebouwd voor altijd is geen geschiedschrijving in de traditionele zin, met vooral de pracht en praal van gerestaureerde middeleeuwse kerken. Het is een bonte verzameling van maar liefst 39 totaal verschillende, korte artikelen van bijna even zoveel prominente schrijvers over allerlei onderwerpen. Henk van Os, Maarten Duijvendak, Jan Abrahamse, Kees van der Ploeg, Sible de Blaauw, Han Steenbruggen, Bernard Hulsman en Ada van Deijk om er maar een paar te noemen.
Ieder artikel laat de lezer kennismaken met een feitelijk aspect en vormt samen met een journalistiek belevingsverhaal van Sietse van der Hoek een aantrekkelijk duet.
Onderwerpen waarin onder andere oude kerken, de Stichting, haar donateurs, het Groninger landschap, de muziek, het geloof, de kunst, het publiek en zelfs een nog niet eerder onthuld geheim een rol spelen…
Van geloof tot cultuurhistorie
Alle oude kerken en ook die in Groningen werden ooit gebouwd met de onmiskenbare bedoeling voor altijd te blijven bestaan. Oorspronkelijk als rotsvaste bakens van een geloof voor de eeuwigheid en vandaag de dag vooral vanwege de onvervangbare cultuurhistorische waarde en betekenis ervan’ lezen wij in het boek.
Een boek dat perfect lijkt aan te sluiten bij de manier waarop de Stichting Oude Groninger Kerken zich heeft weten te ontwikkelen. Want vandaag de dag restaureert zij niet alleen oude kerken in Groningen die verloren dreigen te gaan, maar richt zij zich tevens op allerlei activiteiten om dit culturele erfgoed onder de aandacht te brengen van een breed publiek.
Verschillende bijdragen in het boek maken duidelijk dat directeur Peter Breukink hierin een belangrijke rol heeft gespeeld.
Jubileumcadeautje
Negenendertig artikelen, maar de Stichting bestaat toch 40 jaar? Inderdaad, en daar hebben de samenstellers van het boek een prachtige oplossing voor bedacht: los bij het monumentale boek is als veertigste element een cadeautje bijgevoegd in de vorm van een buitengewoon charmant hedendaags getijdenboekje.
We kennen het getijdenboek als gebedenboek uit de middeleeuwen. Vaak prachtig geïllustreerd met mooie initialen, randversieringen en miniaturen. Het bijzondere van dit getijdenboekje (met originele tekstbijdragen van onder meer Gerrit Krol, Maria van Daalen en Marc Reugebrink) is dat het, hoewel niet religieus gericht in traditionele zin, de lezer toch veel stof tot nadenken geeft over de voor- en tegenspoed van het leven.
De uitgave Ooit gebouwd voor altijd is verkrijgbaar via de boekhandel, Stichting Oude Groninger Kerken (www.groningerkerken.nl) en Uitgeverij Philip Elchers (www.philipelchers.nl) en kost € 65,00.
Voor leden van de VBMK € 49,50, ex. verzendkosten.
| De RACM krijgt een nieuwe naam en -locatie. |
De Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten verandert fors van gedaante. Deze metamorfose vindt plaats in de eerste week van mei 2009 en betreft de introductie van een nieuwe naam en de verhuizing naar een gloednieuw gebouw in Amersfoort.
Het uitspreken van de lange naam Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) leidde regelmatig tot spraakverwarring. Daarom heeft de nieuwe directeur Cees van ’t Veen gekozen voor eenduidige en makkelijk uit te spreken naam: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het woord Rijksdienst is bewust in de naam gebleven, want de Rijksdienst blijft onderdeel van de Rijksoverheid in casu het ministerie van OCW. Bovendien is het een zakelijke term en heeft het de juiste uitstraling: gezagdragend en onomstreden. De woorden Cultureel Erfgoed omvatten het hele werkveld van archeologie, monumenten en cultuurlandschap. Die werkvelden veranderen niet.
De Rijksdienst verhuist begin mei naar een nieuw en transparant gebouw, een ontwerp van de beroemde Spaanse architect Juan Navarro Baldeweg.
Adresgegevens:
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Nieuw bezoekadres: Smallepad 5, 3811 MG Amersfoort Postbus 1600, 3800 BP Amersfoort. 033–421 7 421, fax 033–421 7 799.
Nieuw mailadres: info@cultureelerfgoed.nl
Nieuw webadres: www.cultureelerfgoed.nl. (met routebeschrijving)
| Onderzoek Herbestemming Kerken en Kerklocaties |
Bisdom Haarlem, Bisdom Rotterdam, Projectbureau Belvedere
In het Jaar van het Religieus Erfgoed hebben de bisdommen van Haarlem en Rotterdam in samenwerking met Projectbureau Belvedere zich ingezet om een praktijkgerichte inventarisatie te doen naar herbestemming van kerken en kerklocaties. Na de aanbieding op 15 december 2008 aan de bisschoppen is het onderzoeksrapport veelvuldig in de media geweest.
Het rapport geeft feiten en economische cijfers weer van herbestemming en sloop/herontwikkeling in de afgelopen 40 jaar. Met de verzamelde basisgegevens van 927 kerken zijn uiteenlopende analyses en berekeningen uitgevoerd. Van een beperkt aantal casussen is tevens de financiële situatie, de monumentale status en het doorlopen proces onderzocht. Hieruit zijn eveneens conclusies getrokken en trends zichtbaar gemaakt. Met inbreng van de gevonden feiten kan de bestaande dialoog worden ondersteund en kunnen verdere oplossingsrichtingen worden ontwikkeld tussen kerkbesturen, kerkgangers, overheden, monumentenzorgers en belangengroepen.
Bij het rapport behoren in een aparte uitgave de aanbevelingen van de begeleidingscommissie van het onderzoeksteam.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met mevrouw Nicole Roeterdink via inventarisatieproject@gmail.com of T. 023 511 26 50
Documenten zijn te downloaden www.bisdomhaarlem.nl
| Arminius in Rotterdam in restauratie, eerste fase |
Op maandag 19 januari 2009 zijn de werkzaamheden gestart voor het aanbrengen van een gloednieuwe fundering bij de Arminiuskerk gelegen. Het monumentale kerkgebouw in het hartje van Rotterdam, wordt ernstig bedreigd doordat het langzaam maar zeker wegzakt. De nieuwe fundering is de eerste fase van een omvangrijke restauratie van Arminius.
Bij de bouw in 1895 is de fundering gemetseld op 16 meter lange, houten heipalen. Toen deze in de slappe bodem werden geheid was de geotechnische kennis niet groot en de heitechniek berustte vooral op ervaring. De houten palen reikten dan ook niet tot de 25 meter diepe pleistocene zandlaag. Zij kleven als het ware aan de omringende grondmassa en houden daarmee het gebouw overeind. Bovendien werd de omgeving regelmatig opgehoogd en de grondwaterstand verlaagd. Dit is niet zonder gevolgen gebleven. In de afgelopen honderd jaar is het gebouw tussen de 12 en 22 cm gezakt! Niet alle delen van het gebouw zakken even snel, de zuidgevel aan het Museumpark gaat sneller dan de andere delen. Hierdoor is deze gevel al bijna 7cm scheefgezakt met als gevolg diepe en gevaarlijke scheuren in de metselwerkbogen van de kerkzaal. Begin 2006 moest daarom het gebouw zelfs enkele weken gesloten worden wegens gevaar voor vallende stenen. Toen werd en een noodconstructie aangebracht.
Vanaf mei 1996 vindt er systematisch onderzoek plaats naar de oorzaak en de progressie van de scheuren. Na 10 jaar meten en controleren zijn alle voorgaande onderzoeken gebundeld in het afstudeeronderzoek van ir. M.C. van der Plas aan de TU Delft in juni 2006. Zijn ondubbelzinnige conclusie luidt dat de oorzaak louter en alleen gelegen is in onvoldoende draagvermogen van de fundering. De enige oplossing voor het probleem is het aanbrengen van een nieuwe fundering.
Hoe ziet de vervangende fundering eruit?
In de kelder van Arminius zalzoveelgrond worden weggegraven totdat de onderkant van de funderingsmuren bloot komt te liggen. Vervolgens zal er een dikke dragende gewapende betonnen vloer gestort worden. Vanaf deze vloer worden er op regelmatige afstanden stalen buispalen de grond ingedrukt. De heimachine die dit werk verricht, kan onder de begane grondvloer werken en wordt vastgezet aan de nieuwe betonnen keldervloer om zo voldoende tegendruk te hebben bij het heien. Steeds wordt er een korte stalen buis de grond ingeslagen waarop een nieuw stuk wordt gelast. Zo wordt uiteindelijk de lengte van 25 meter bereikt die noodzakelijk is om de pleistocene zandlaag te bereiken. De stalen buizen worden vervolgens met beton gevuld. In totaal gaat het om 240 palen. Daarna wordt met behulp van vijzels de nieuwe funderingsconstructie op spanning gebracht, zodat de oude houten funderingspalen hun dragende functie verliezen. Het traject zal ongeveer negen maanden in beslag nemen.
Wilt u meer informatie of de restauratie steunen? Kijk dan op www.arminius.nu.
| Help wandkunst opsporen |
Kent of beheert u een kerkgebouw uit de wederopbouwperiode (1945-1965)? En weet u of er wandkunst in, op of aan het gebouw zit? Denkt u hierbij aan mozaïek, reliëf, wandschildering of beeld. Dan kunt u helpen deze vergeten kunstvorm weer op de kaart te zetten.
Het Instituut Collectie Nederland (ICN), de RACM, het Rijksbureau voor kunsthistorische Documentatie (RKD), de Rijksgebouwendienst (RGD) en de bureaus Monumentenzorg van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, hebben een platform opgericht en twee websites en een brochure ontwikkeld om wandkunst uit de wederopbouwperiode in kaart te brengen.
Waarom
Regelmatig besluit men op gebouwen uit de wederopbouwperiode te slopen en verdwijnt de aan het gebouw gebonden kunst geruisloos. Een landelijk overzicht ontbreekt waardoor het moeilijk is om te bepalen of een werk behouden moet blijven.
Kunst met bijzonder culturele waarde mag niet zomaar verdwijnen. De bedoeling is te komen tot een landelijke inventarisatie van wandkunst. Deze kan helpen bij het ontwikkelen van een waardestellend kader, waardoor beheerders van wandkunst bewuster keuzes kunnen maken voor het behoud ervan.
Op www.helpwandkunstopsporen.nl kan iedereen informatie plaatsen van wandkunst in de buurt. Daarnaast is er een informatieve website www.wederopbouwkunst.nl ontwikkeld.
Wilt u persoonlijk contact dan kunt u een e-mail sturen aan: infomwk@icn.nl
Ook kunt u hier de brochure ‘Help Wandkunst opsporen’! aanvragen.
| E-mail maakt snel en regelmatig contact mogelijk |
Steeds meer leden, begunstigers en relaties neemt per e-mail contact op met het bureau VBMK in Delft.Deze contacten werken snel en efficiënt en wij zouden daar graag meer gebruik van willen maken om u op de hoogte te houden van nuttige informatie. Uiteraard blijft u vier keer per jaar de nieuwsbrief VBMK per post ontvangen. Maar mede door het nieuwe beleid van de VBMK willen wij u tussendoor belangrijke informatie niet onthouden en daarvoor is het e-mail verkeer bijzonder geschikt. Wij kunnen dan ook meerdere geïnteresseerden binnen uw organisatie tegelijk van dienst zijn. Maar dat kan niet zonder uw hulp.
Wij vragen u daarom de e-mail adressen van allen die geïnformeerd willen worden binnen uw organisatie voor eind januari 2008 aan ons door te geven: E vbmk@erfgoedhuis-zh.nl
Graag de volgende gegevens doormailen: naam organisatie, de heer of mevrouw, voorletters, achternaam, en e-mailadres.
Website
Via onze website www.vbmk.nl kunnen alle leden en begunstigers zich met hun eigen website profileren door een link met de VBMK site. Helaas zijn nog niet alle webadressen bij ons bekend en zijn er in de loop der tijd ook websites van naam veranderd. Om u allen goed van dienst te kunnen zijn verzoeken wij u uw webadres aan ons door te geven via ?vbmk@erfgoedhuis-zh.nl. U kunt op www.vbmk.nl onder ‘organisatie’ (begunstigers) en ‘monumentale locaties’ ( leden) checken of uw website (goed) is vermeld en gelinkt.
Ook andere relaties van de VBMK die betrokken zijn bij monumentale kerkgebouwen kunnen hun webadres opgeven voor een link met onze site.
Nog geen eigen website?
Mocht u nog niet beschikken over een eigen website maar wel de noodzaak daarvan inzien, dan adviseren wij u contact met ons op te nemen. De VBMK biedt de mogelijkheid om een goed verzorgde website voor een redelijke prijs voor uw organisatie te laten bouwen. Als voorbeeld verwijzen wij u naar www.ruinekerk.nl of bijvoorbeeld www.vbmk.nl/nicolaaskerk.
Informatie? Neem dan contact op met het bureau van de VBMK in Delft.
Bureau VBMK
Erfgoedhuis Zuid-Holland
Mevrouw Julika Baan
T 015 215 4350 (bereikbaar op maandag)
of per e-mail vbmk@erfgoedhuis-zh.nl
| Grootste Nederlandse beeldbank kerken gelanceerd |
Zo’n 60.000 opnames van kerken zijn te zien in de digitale beeldbank, die woensdag 5 september bij de start van het academisch jaar van de faculteit Godsdienstwetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) werd gelanceerd. Het digitale fotoarchief kerkeninbeeld is ontwikkeld door het Instituut voor Liturgiewetenschap van deze faculteit.(Architectenweb Nieuws, 7 september 2007)
Zie www.kerkeninbeeld.nl
